Yatırımlar: NPV & IRR Nedir?

NPV & IRR göstergeleri, yeni bir yatırım ya da genişleme kararlarından önce bakılan temel göstergelerde ikisidir. Firma gerekli nakit akışını inşaa ettikten sonra bu 2 göstergeye bakarak, yapacağı sermaye yatırımının* ekonomik karlılık** olarak anlamlı olup olmadığına karar verir.

*kredi ile yapılan yatırımlarda sermayenin maliyeti, fiyatlamaya dahil edildiğinden ekonomik kar bakmak anlamlı değildir, çünkü sermaye 0’dır.

** Ekonomik kar, benzer sermaye ile yapılacak daha düşük riskli bir işten elde edilecek kar’ın üzerinde kazanılan kar kalınlığıdır. Örnek düşük riskli bir işte 500 $ kazanılırken, yeni yatırımla 800 $ kazanılacak ise; ekonomik kar 300 $’dir.

NPV mutlak bir değer iken, IRR ise % olarak ifade edilmektedir.

NPV, bir projedeki nakit akışından elde edilen getirilerin, enflasyondan arındırılarak bugünkü zaman çekilmesidir.

NPV, iskonto oranına göre ( faiz, kredi maliyet oranı vb.) değişkenlik gösterir. Bu anlamda alınan iskonto oranının bir varsayım olması, NPV’ye  tek gösterge olarak duyulacak güvenilmesinin önüne geçmektedir.

IRR, projenin NPV’sini 0 değerine getiren iskonto oranıdır. Eğer firma sermayesini daha yüksek oranlı bir işte kullanabiliyor, ya da daha az risk ile aynı oranı elde ediyor ise; bu proje tercih edilmemelidir.

IRR, değişen iskonto oranlarına göre aynı sonucu vermektedir.

Örnek:

Aşağıdaki örnekte işletmenin 7% sermaye maliyeti*** ile yürüteceği bir işteki nakit akışı ve NPV, IRR değeri görülmektedir.

***7% sermaye maliyeti ile kast edilen, firmanın sermayesini farklı bir iş kolunda değerlendirmesi durumunda elde edeceği risksiz/düşük riskli kazançtır.

Bu işletme 5 yıl sonra, paranın bugünkü değeri ile 43.670 $ kazanacaktır.

Bu operasyonu yapmak, finansman maliyetlerinin değiştiği ortamda, 19% sermaye maliyetinden sonra anlamlı değildir.

YıllarNakit Akışları ($)
0-50.000
1-25.000
2-10.000
320.000
450.000
5100.000
İskonto Oranı (%)7%
NPV43.670 $
IRR19%

NPV

NPV, projenin yıllara göre getireceği finansal faydanın, bugünkü değere indirgenmiş halidir. NPV hesaplanırken temel varsayım olan iskonto oranını, ilgili kurun enflasyon oranı olarak almak ilk tercihlerden biridir.

Örnek:

Yıllık 20% enflasyon olan bir ülkede,

1 yıl sonraki 100 TL’nin NPV’si: 100/(120%)= 83 TL’dir.

Bunun anlamı; bu yıl tanesi 1 TL olan 100 ekmek alabildiğimiz 100 TL ile;

1 yıl sonra ancak 83 adet ekmek alabileceğimizdir.

Yani; 1 yıl sonrası 100 TL, bizim için aslında bugünkü değeri ile 83 TL’dir.

NPV’nin sıfıra eşit olması durumunda yatırım kâr getirmeyeceğinden proje hayata geçirilmez. IRR bize bir sınır çizer ve onun altındaki iskonto oranının piyasada geçerli olması durumunda yatırımın kârlı olacağını ifade eder

    • Eğer NPV > 0, projeye yatırım yapabiliriz.
      • Örnek: Yıl -100 K $ nakit akışı, 2.yıl 130 K $ nakit akışı, 20% faiz oranı

(-100)+(130/1.2) = 8.3 K $

    • Eğer NPV < 0, projeyi reddetmeliyiz.
      • Örnek: Yıl -100 K $ nakit akışı, 2.yıl 130 K $ nakit akışı, 35% faiz oranı

(-100)+(130/1.35) = -3.7 K $

 

IRR

IRR, yatırım projesinin NPV’sini sıfıra eşit eden iskonto oranını ifade eder, başabaş noktasıdır.

İngilizcesi Internal Rate of Return, Türkçesi ise İç Verim Oranı’dır.

Projenin uzun vadede toplam değerini, proje yatırım maliyetine eşitleyen iskonto oranına irr denir.

Özetle;

Projenin Uzun Vadedeki Toplam Değeri = Projenin Yatırım Maliyeti

olduğunda iskonto oranı/faiz oranı = IRR’dır.

Örnek:

Aşağıdaki örnekte dikeyde elde edilen gelirin, farklı iskonto oranlarındaki NPV’si 8.7%’de sıfıra eşitlenmektedir. 

Projede sermaye maliyetine dair iskonto oranı 9.7% ise bu projeye başlamak anlamlı değildir. İskonto oranı 7.7% ise anlamlı ve karlıdır.

IRR hesaplamak için elimizde projenin forecast edilmiş bir serbest nakit akım projeksiyonu olmalıdır.

IRR’ın 15% çıktığını varsayalım. 15% iyidir ya da kötüdür demek mümkün değildir.

Bu tamamen yatırım yapılacak sektöre, ülkeye, ilgili sermaye para biriminin faiz(risksiz getiri) , enflasyon durumuna göre değişkenlik gösterebilir, bunun değerlendirmesi yatırımcıya kalmıştır.

Nakit akışlarını ise bu tip projeksiyonlarda hard currency, yani $ ve € olarak yapmanız önerilir. Sebebi nakit akışınızın zaman içerisindeki değer kaybından olabildiğince arındırılmış olacağıdır.

    • Eğer IRR % > Sermaye Maliyeti % , projeye yatırım yapabiliriz.
      • Örnek: 20% sermaye maliyeti ile 25% IRR’ı olan proje.
    • Eğer IRR % < Sermaye Maliyeti % , projeyi reddetmeliyiz.
      • Örnek: 20% sermaye maliyeti ile 15% IRR olan proje.